Het zijn boeiende tijden voor de kunstkritiek. Zeker, ze is al een tijdje in crisis, maar wie of wat is dat vandaag niet? Crisissen doen zich bijvoorbeeld voor wanneer twee waarden even nastrevenswaardig zijn, maar onverzoenbaar blijken. Binnen het ambacht van de kunstkritiek zie je een haast beklemmende onverzoenbaarheid tussen kwaliteit en commercieel succes.
Sinds het overlijden van het Oostblok waart pas echt het spook van het communisme door Europa. Over dat spooky communisme doen meerdere vreemde verhalen over de ronde. Zo wedt de stug doorpublicerende Slavoj Zizek op de onvermijdbare wederopstanding van het communistisch spook vanuit het Reële. En volgens Antonio Negri is dat al gebeurd en is het spook een veelvormige ‘multitude’ geworden. Boris Groys speculeert in Het communistische postscriptum niet zozeer over het spook van het communisme, maar buigt zich over het verdwenen ‘reëel bestaande socialisme’ in de Sovjet-Unie. Hij looft de paradox en polemiseert en passant tegen de tenoren van ‘burgerlijk links’.
Wat zie je als je naar het podiumwerk van Peter Verhelst kijkt? Rekto:verso vroeg mij om een antwoord. Maar hoe langer ik erover denk, hoe meer de aard van zijn werk me ervan overtuigt dat het onnodig is om er inzicht in te bieden. Het werk van Verhelst spreekt voor zich: het is wat het is en dat is heel veel. Het drukt ons met onze neus op zelf opgelegde onvrijheden binnen de podiumkunsten.
Terwijl sommige doemdenkers het einde van het boek aankondigen, is het in de hedendaagse kunst alomtegenwoordig. Uit een aantal recente publicaties blijkt dat beeldende kunstenaars de talrijke mogelijkheden van het eeuwenoude medium (her)ontdekken. Niet alleen de traditie van het boek, maar ook die van het naoorlogse kunstenaarsboek wordt op een spitsvondige manier gecombineerd met recente inzichten en opvattingen. Luidt deze belangstelling van beeldende kunstenaars voor het boek de zwanenzang ervan in of vormt ze net een garantie voor het voortbestaan?
Met zijn getatoeëerde varkens, zijn Cloaca en zijn Torre in Venetië wist Wim Delvoye zich nationaal en internationaal in de kijker te werken. Zijn inmiddels indrukwekkende productie leidt de aandacht wat af van het ondernemerschap dat is vereist om dergelijke grootschalige projecten te realiseren. En dat is jammer, want het maakt een belangrijk deel uit van Delvoyes artistieke project. Laten we daarom de schijnwerpers even richten op de ondernemer achter de kunstenaar.
Frankrijk, Franse cultuur, cultuur in Frankrijk: voor de geglobaliseerde Vlaming en Nederlander komt de kennis over die onderwerpen hoe langer hoe meer op indirecte wijze tot stand. We zweren allemaal bij Derrida, Deleuze, Rancière en Badiou (om even het voorbeeld van de filosofie te nemen), maar het liefst in vertaling. Wie kan nog vijf levende Franse cineasten noemen, los van namen zoals Besson en Ozon die meedraaien in het geglobaliseerde filmbedrijf?
De apocalyps lijkt overal. Hoe je daar als theatermaker mee aan de slag kunt, toont Miet Warlop in Springville. Het is gewoon een kwestie van de juiste slapstick.
Met de ontluisterende postapocalyptische roman The Road won Cormac McCarthy in 2007 de Pulitzerprijs. Nu ontsiert John Hillcoats verfilming de bioscoopzalen, en ook die schiet raak. Head shot. The Road werd een duistere avonturenfilm doorspekt met enkele krachtige horrorscènes, maar blijft ver van een zoveelste escapistische hollywoodprent. Zo donker hebben we de VS zelden gezien.
Voormalig Groen!-voorman Jos Geysels plant een offensief. Als voorzitter van het Vlaams Fonds voor de Letteren wil hij de Republiek der Letteren een meer prominente plek geven in onze samenleving. Geysels maalt daarbij niet om een taboe meer of minder. ‘Men onderschat het economische belang van deze sector. Er werkt evenveel volk als in een Opelfabriek.’
auteur Karel Vanhaesebrouck rubriek beeldende kunst
In de statige National Gallery in Londen liep afgelopen winter de indrukwekkende tentoonstelling The Sacred Made Real. Zeventiende-eeuwse religieuze schilderkunst uit Spanje werd er geconfronteerd met polychrome beelden uit dezelfde eeuw. Samen met de prachtige gelijknamige catalogus vormt de tentoonstelling niet alleen een belangrijke correctie op de bestaande kunsthistorische kennis. Ze toont ons de wortels van onze hedendaagse visuele cultuur.
In Kosovo weerspiegelt het theater de droom van een nieuwgeboren land. Op SkenaUp, het internationale theater- en filmfestival voor jonge makers in Pristina, worden performances uit de Lage Landen gretig onthaald. Zelf zitten producties uit de Balkan op de wip tussen de herinnering aan de oorlog en de toekomstbelofte van Europa.
Het Darwinjaar 2009 zat blijkbaar zo overvol met vieringen dat het maar meteen doorliep in het nieuwe jaar. Eind januari kwam de Britse film Creation uit met als ondertitel The True Story of Charles Darwin. Als film is het niet meer dan een ongeïnspireerd en erg saai kostuumdrama. Maar net in al zijn voorspelbaarheid biedt het als afsluiter van het feestjaar een interessante blik op de wijze waarop een wetenschapper als Darwin doorleeft in onze culturele verbeelding.
Attentie, dit wordt behoorlijk van de pot gerukt. Als Darwin de sleutel is tot alles, kan hij dan ook veranderingen in het theater helpen te verklaren? Het valt minstens te proberen. Springplank vormt Darwintrilogie van het duo Wolff, een van de jongste genotypes van een nieuwe, aangroeiende soort binnen de populatie van de Vlaamse podiumkunsten: het triptheater. Een poging tot evolutieleer in zeven losse gedachten.
Bij De filosofie van de heuvel, het nieuwste boek van Ilja Leonard Pfeijffer, kon ik me wel iets voorstellen. Net als hij was ik onlangs met de tweewieler op weg naar ergens in het zuiden. In tegenstelling tot de polemist uit Leiden, wiens omvangrijke lichaam steunde op een krakkemikkige tweedehandse Batavus, kraaide mijn kont van de pret op een lichtgewicht racefiets van Amerikaanse makelij. Op twee dagen tijd reed ik meer kilometers bijeen dan Pfeijffer op een hele week, maar in tegenstelling tot de gevierde dichter raakte ik nooit op mijn bestemming. Ik had dan ook niets begrepen van De filosofie van de heuvel.
Mijn moeder, voor wie de woorden Lucien Van Impe, paplepel en koers letterlijk bij elkaar hoorden, zorgde er als fanatieke Merckx-supporter voor dat ik de wielrennerij met enige belangstelling volg.
Ze zijn er, maar ze worden amper vertoond op het grote scherm. Tal van interessante, maar minder commerciële films zien jaar in jaar uit een bioscooprelease aan hun neus voorbijgaan. Hun probleem: je kunt ze niet labelen, ze horen nergens thuis. Ze zijn vreemd, angstaanjagend en choquerend. Het Offscreen Film Festival brengt hulde aan die grensoverschrijdende en eigenzinnige films van onafhankelijke, vaak talentvolle, maar onbekende regisseurs.
De eerste retrospectieve over de Amerikaanse componist John Cage vond deze winter plaats in het macba, Museu d’Art Contemporani de Barcelona. Deze tentoonstelling belicht de draagwijdte van Cages impact op de beeldende kunst uit zijn tijd. Wat het macba niet toont, is de standvastigheid en de ernst waarmee beeldende kunstenaars vandaag zijn erfenis blijven ontrafelen.
De voorbije decennia is de Rotterdamse filosoof Henk Oosterling actief geweest op verschillende onderzoeksterreinen: het onderwijs, de differentiefilosofie, de kunstanalyse (o.a. het theater), de locale effecten van globalisering en digitalisering, de multiculturele samenleving, de stedelijke openbaarheid, de ecologie en last but not least het kendo-zwaardvechten (Oosterling was Nederlands kampioen in deze discipline in 1983!). Het voortdurend heen en weer bewegen tussen deze uiteenlopende terreinen heeft Oosterling filosofisch geconceptualiseerd als ‘inter-esse’: belangstelling als een vorm van ‘tussen-zijn’.
In tegenstelling tot label- en generatiegenoot Daedelus brak de Amerikaanse elektropionier O.S.T. tot vandaag niet door bij een ruimer publiek. Nochtans is het laatste album van die laatste, die eigenlijk Chris Douglas heet, met een beetje meer luisterbereidheid zo uit de onderwereld te tillen. Twee jaar na de release halen we Waetka (2008) nog eens van onder het stof en dat is meteen een aanleiding om de discontinue, weerbarstige wandel – van label tot label, van stad tot stad – van deze niet aflatende en zwaar onderschatte geluidskunstenaar te reconstrueren.
In december miste hij op een haar na de jaarlijkse Taalunie Toneelschrijfprijs. Gisteren won hij alsnog de driejaarlijkse Vlaamse Cultuurprijs voor Toneelliteratuur. Wat heeft Peter De Graef voor op de rest?
Wanneer het over miskenning gaat, lijken weinig auteurs het zo slecht getroffen te hebben als de Amerikaanse Richard Yates, die eenzaam stierf op zijn zesenzestigste (in 1992), na een leven vol drank, huwelijksproblemen en gefnuikte ambitie. Zijn laatste roman, Cold Spring Harbor (waarvan zopas een verse Nederlandse vertaling verscheen bij De Arbeiderspers) dateert van 1986, maar kon de belangstelling niet meer doen opflakkeren. Ondanks de ruggensteun van beroemde tijdgenoten en bewonderaars, zoals Kurt Vonnegut, verdwenen na Yates’ dood ook zijn boeken onherroepelijk van de plank.
Het oeuvre van Cormac McCarthy lijkt op een vallende ster, schitterend, plots en eenzaam. Vier verfilmingen in enkele jaren tijd: het lijkt ongezien. Na No Country for Old men en The Road (aan deze verfilming wordt een aparte tekst gewijd in dit nummer) verfilmt nu ook Tommy Lee Jones, de man van het schitterende The Three Burials of Melquiades Estrada, McCarthy’s theaterstuk The Sunset Limited, voor de gerenommeerde betaalzender HBO. En in 2011 komt het westernepos Blood Meridian, dat Todd Field onder handen nam, in de zalen. Hollywood is als een baksteen gevallen voor het werk van McCarthy.
Met The Wolfman bracht Hollywood alweer een blockbuster uit die de duistere kant van de mens exploreert via allerlei fijne en minder fijne monsters. Niet alleen de weerwolf, ook de vampier is helemaal terug: denk aan Twilight (Catherine Hardwicke, 2008) en Twilight: New Moon (Chris Weitz, 2009). Vele critici zijn sceptisch over de artistieke waarde van die films, maar het publiek lust er overduidelijk pap van. De aloude monsters zijn dan ook sterk gemoderniseerd voor de hedendaagse kijker. Maar hoe?
Kun je met niks in de mouwen, behalve jezelf, een publiek blijven boeien? Zoals free jazz, maar dan op theater? Peter Gorissen probeerde het afgelopen maand in zijn therapeutische magical mystery trip, getiteld Kermis in de hel. In vijf maandagavondlijke sessies in Monty hakte de acteur zich een weg door de wildernis van zijn eigen hinterland, pogend om eigenhandig het theater uit zijn carcan te breken.
Regisseur Jacques Audiard doorbrak met Un prophète (2009) de conventies van de gevangenisfilm door zijn rauwe, sociaal-realistische kijk op het gevangeniswezen. Zijn misdaadepos werd in Cannes en Parijs veelvuldig bekroond en is Oscarfavoriet voor de beste niet-Engelstalige film. Nog nazinderend van Un prophète komt Frankrijk op de proppen met een tweede gevangenisfilm: Qu’un seul tienne et les autres suivront (2009). Een atypische blik op het leven in de gevangenis door de ogen van mensen aan de buitenkant.
Met de aankoop van Meulenhoff Boekerij door Lannoo wordt de wens van de Vlaamse uitgeverij om zich met fictie bezig te gaan houden werkelijkheid. Maar volgens de Vlaamse onderzoeker Kevin Absillis is succes bepaald niet verzekerd. Al eeuwen is sprake van een cultureel ‘Vlaams’ stigma. Ook de expansiedrift van De Bezige Bij zou roet in het eten kunnen gooien.
