De Koe is rond met De wederopbouw van het Westen. Drie jaar heeft het Antwerpse trio daarvoor nodig gehad, en – zoals dat gaat met trilogieën – drie voorstellingen. Eerst was het Westen Wit, dan werd het Rood, en nu is het Zwart. Van wederopbouw lijkt dan ook weinig sprake. Alleen valt Zwart lang niet zo zwartgallig uit als je zou verwachten. Hoe het Westen ervoor staat, wordt bij De Koe het antwoord op de vraag: wat vermag kunst nog?
Dunne boekjes over hete hangijzers: er bestaat geen hoger goed! Autonomie als waarde, een uitgave van Valiz en de Tilburgse kunsthogeschool Fontys, is zo’n kleinood.
Staak alle debatten over Vlaanderen, Vlamingen en Vlaams zijn. Sinds een half jaar legt de VRT met zijn tv-reeks annex website Fans of Flanders helder uit wie we zijn en hoe dat komt. Deze vlotte presentatie van Vlaanderen, voor en door expats, laat de klassieke beeldvorming ver achter zich, en dat is een verademing. Maar Fans of Flanders zegt ook veel over hoe Vlaanderen zich graag wil manifesteren. En hoe zeker niet.
‘Zet uw tv af!’ KVS-directeur Jan Goossens bijt het literatuurwetenschapper Kevin Absillis toe, tijdens diens al even snedige betoog over de hautaine houding van de culturele wereld tegenover de Vlaming. En wij die dachten dat ‘de culturele verbeelding van Vlaanderen’ een gemoedelijke babbel zou worden. Ook historica Gita Deneckere en N-VA-woordvoerder Joachim Pohlmann botsen prompt, maar dan over de ‘nostalgische’ oorsprongsmythe van het Vlaams-nationalisme. Vlaanderen in actie, live rond één tafel!
Arme Joke Schauvliege. Speelde ze voor Assepoester de goede fee, voor de buitenwacht blijkt ze nu de boze stiefmoeder. ‘Deze beslissing is goed onderbouwd, ik heb alle nodige procedures en voorschriften gevolgd’, zo verdedigt de cultuurminister haar beslissing om Musical Van Vlaanderen twee projectsubsidies toe te kennen voor samen 945.000 euro. Maar heeft ze ook haar eigen beleidsprincipes gevolgd? Het basisprobleem ligt nog dieper: de subsidiëring van musical is in Vlaanderen nooit een sprookje geweest.
Beste Ivo Dimchev, ik snap het niet. Ik begrijp niet precies waar je op uit bent, als artiest. En als ik het wel snap, als het je gaat om wat ik meen te zien, dan zou dat pas echt veelzeggend zijn voor de staat van de kunst, en de staat van al die programmatoren en critici in Europa die jou tot hun nieuwe chouchou lijken te bombarderen.
Hoe zou het in deze nieuwe wereld nog zijn met het oude Europa? De eenheidsmunt wankelt, jongeren vallen zonder werk, nationalisten scoren. Is het economische en culturele zelfbeeld van Europa aan herziening toe? Eurocommissaris Karel De Gucht en directeur Peter de Caluwe van De Munt vinden elkaar in een verlicht optimisme. ‘Het enige wat Europa te vrezen heeft, is haar eigen mentale veroudering.’
Sommigen zullen het nestbevuiling vinden. Anderen eindelijk een eerlijke zelfanalyse van het cultuurveld. Luc Delrue, intendant van museum M in Leuven, is niet weinig kritisch voor wat hij de reactionaire houding van veel culturele instellingen noemt. ‘Als we kunst terug in de maatschappij willen plaatsen, dan moeten de muren neer. Dan moeten we hele nieuwe dwarsverbanden bedenken. Hoe maken we onze instellingen weer relevant?’
In drie van de zes centrumsteden waar N-VA sinds Nieuwjaar mee bestuurt, levert de partij ook de schepen voor cultuur. Op één strakke lijn van Turnhout tot Kortrijk, over Sint-Niklaas, krijgt de cultuurvisie van N-VA de komende zes jaar een concreet gezicht. Rekto:verso ondervroeg daarover Willy Van Geirt (Turnhout) en Annemie Charlier (Sint-Niklaas). De verschillen in hun plannen blijken groter dan de overeenkomsten.
Binnen het nieuwe stadsbestuur van Sint-Niklaas, een coalitie van N-VA met sp.a/Groen, levert N-VA de schepen van cultuur. Annemie Charlier is gepokt en gemazeld in het culturele leven van de Wase centrumstad, en wil nu verder bouwen aan het cultuurbeleid van haar voorgangster. ‘Wel zal ik nog meer promoten dat de deuren opengezet worden, zodat nog meer mensen in contact komen met alle mogelijke vormen van cultuur.’
Van de broodjeszaak naar het stadhuis: het blijkt bij N-VA een carrièreswitch die vaker voorkomt. Niet alleen Nabila Ait Daoud in Antwerpen, ook Willy Van Geirt in Turnhout ruilde de toonbank in voor een bestuurszitje. Als nieuwbakken schepen stak Van Geirt op 1 januari de Markt over, om tot 2018 zijn stempel te drukken op het cultuurbeleid van de Kempense hoofdstad. ‘Ik wil het allemaal laagdrempeliger maken.’
Kunstenaars voelen zich verleid tot de stad, en de stad biedt hun maar wat graag een podium. Geen vuiltje aan de lucht? We moeten beseffen, stelt filosoof Henk Oosterling, dat zowel de stad als de positie van de kunsten totaal veranderd is: ‘De straat is nu verbonden met de hele wereld. Kunst is cultuur geworden. En iederéén is avant-garde.’ Dat vergt van kunstenaars heel nieuwe vaardigheden.
Blijkbaar krijgt HetPaleis dubbel zoveel geld van de Stad Antwerpen als van minister Schauvliege. Werkt één vijfde van het Brugse stadspersoneel voor kunst en cultuur. Had Leuven 20 miljoen veil voor de bouw van museum M. De impact van de centrumsteden op het Vlaamse kunstenaanbod blijft vaak onderbelicht, maar valt niet te onderschatten. Hun invloed lijkt de komende jaren trouwens enkel sterker te worden. De hamvraag is: zijn de steden daar zelf wel klaar voor?
Geen hond die het (al) merkt, maar er verschuift momenteel nogal wat in het Vlaamse cultuurbeleid. De steden en gemeenten gaan aan de slag met het nieuwe decreet Lokaal Cultuurbeleid, de provincies moeten op zoek naar een nieuwe rol, en een ambtelijke werkgroep onderzoekt momenteel wat dat kan betekenen voor de kunsten. Enige onrust is niet van de lucht. Enige onduidelijkheid evenmin. Wie wordt waar verantwoordelijk voor, en komt dat de kwaliteit van het culturele aanbod in Vlaanderen wel ten goede?